Yüksek yeraltı su seviyesi (YASS), kazı tabanının su tablasının altında kaldığı sahalarda hem kazı güvenliğini hem kazık imalatını etkiler. Çözüm; kazı çevresinde sızdırmazlık perdesi, gerekirse kazı tabanında jet grout tıkacı, kontrollü drenaj ve kazık imalatında muhafaza borusu veya süspansiyon desteğidir. Yöntem seçimi zemin geçirgenliği ve su seviyesinin mevsimsel değişimine göre yapılır.
Sorun nerede başlar?
Kazı tabanı su tablasının altına inince iki mekanizma devreye girer: kazı çeperinden ve tabanından su gelişi ile birlikte ince dane taşınması (borulanma) ve tabanda yukarı yönlü su basıncına bağlı kabarma. Kum ve siltli kum gibi geçirgen tabakalarda bu etkiler hızlı, killi zeminlerde yavaş ama uzun süreli gelişir. Samsun kıyı düzlüğü ve Çarşamba–Bafra ovalarında YASS'ın yüzeye yakın olması bu değerlendirmeyi çoğu parselde gündeme getirir.
Zemin raporundaki yeraltı su seviyesi tek bir ölçüm tarihine aittir; mevsimsel değişim ve komşu kazıların etkisi tasarımda dikkate alınır. Kazı öncesi gözlem kuyusu ile seviyenin doğrulanması önerilir.
Jet grout sızdırmazlık perdesi
Kazı çevresinde birbirine bindirmeli jet grout kolonlarıyla sürekli, düşük geçirgenlikli bir perde oluşturulur; perde geçirimsiz tabakaya soketlenirse kazı içine yatay su gelişi büyük ölçüde kesilir. Kolon çapı ve bindirme payı deneme kolonuyla doğrulanır; çap yetersizse perdede açıklık kalır ve sızdırmazlık sağlanamaz. Jet grout TS EN 12716 kapsamında imal edilir; basınç, çekme hızı ve dozaj kayıtları işverene raporlanır.
İksa kazıkları mevcutsa kazıklar arası jet grout dolgusu da aynı işlevi görür; kazık aralığı ve kolon çapı birlikte tasarlanır.
- Uygun: kum, siltli kum, ince çakıl; geçirimsiz tabaka ulaşılabilir derinlikteyse
- Doğrulama: deneme kolonu çap ölçümü, kolon karotu, kazı sırasında sızıntı gözlemi
- Dikkat: atık süspansiyon yönetimi ve komşu yapı altında basınç kontrolü
Kazı tabanı tıkacı
Geçirimsiz tabaka ulaşılamayacak kadar derinse veya kazı tabanında kabarma riski varsa, kazı tabanının altında belirli kalınlıkta jet grout tıkaç tabakası oluşturulur. Tıkaç, sızdırmazlık perdesiyle birlikte kapalı bir hacim tanımlar; kazı içine su gelişi tıkaç geçirgenliğiyle sınırlanır ve tabanın kabarmasına karşı ağırlık sağlar. Tıkaç kalınlığı su basıncı ve tıkaç ağırlığı dengesinden, geoteknik projeci tarafından belirlenir.
Drenaj ve su seviyesi düşürme
Sızdırmazlık perdesiyle kapatılan kazıda kalan su, kazı içi drenaj kuyuları ve pompalarla kontrollü biçimde düşürülür. Perde olmadan yapılan su seviyesi düşürme, komşu yapıların altındaki zeminde konsolidasyon oturmasına yol açabilir; bu nedenle drenaj planı komşu yapı izlemesiyle birlikte yürütülür. Deşarj noktası ve su kalitesi (ince dane içeriği) kayıt altına alınır.
- Kazı içi kuyu/pompa: perde ile kapatılan hacimde kalan su için
- Komşu yapı oturma izlemesi: su seviyesi düşürme süresince
- Deşarj kaydı: debi ve ince dane gözlemi (borulanma göstergesi)
Yüksek YASS'ta fore kazık imalatı
Kazık imalatı yüksek yeraltı suyunda durmaz; kuyu muhafaza borusu veya bentonit/polimer süspansiyonla desteklenir ve beton tremie borusuyla su altından kesintisiz dökülür. Gevşek kum ve akıcı silt tabakalarında kuyu çeperi gevşemesi ve zemin kaybı riskine karşı muhafaza borulu delgi tercih edilir; her kazıkta delgi logu ve teorik–gerçek beton hacmi karşılaştırması tutulur. Hatay toplu konut projelerinde alüvyon zeminde muhafaza/süspansiyon destekli fore kazık uygulanmıştır.
Değerlendirme adımları
- Zemin raporundaki YASS ölçüm tarihi ve mevsimsel değişim; gözlem kuyusu ile doğrulama
- Tabaka geçirgenliği (kum/silt/kil) ve geçirimsiz tabakanın derinliği
- Kazı derinliği, kazı tabanı kotu ile su tablası arasındaki fark
- Komşu yapı mesafesi ve temel tipi; su düşürmenin oturma etkisi
- Deşarj imkânı ve atık süspansiyon yönetimi
Bölgesel bağlam
Yeraltı suyu Karadeniz'de istisna değil, kural. Kıyı akiferlerinde ölçülmüş statik su seviyesi 0,3–1,0 m; Ordu merkezde yayımlanmış iki sahada 1,0–2,0 m; Samsun kıyı ve delta ovalarında yüzeye yakın seviyeler raporlanmıştır. Bu tablo üç sonuç doğurur: kuru kazı ve kaldırma (uplift) problemi, kazık kuyusunda stabilite sorunu ve çevre parselde su çekimine bağlı oturma riski.
Uygulamada çözüm tek bir yöntem değildir: kazık aralığının azaltılması, kazıklar arası jet grout ile geçirimsizlik, sekant perde, kontrollü su seviyesi düşürme ve çevre oturmasının izlenmesi birlikte değerlendirilir. Yüksek su tablasında CFA kazığın kuyu stabilitesi avantajı da bu noktada gündeme gelir.
- Yüksek su tablasında seçim: CFA Kazık mı Fore Kazık mı? Seçim Kriterleri
- Trabzon ve Rize kıyı bandı: Trabzon bölge sayfası
- Ordu: ölçülmüş su seviyeleri: Ordu bölge sayfası