Trabzon

Zemin bağlamı

Trabzon, Pontid volkanik-tortul istifi (bazalt, andezit, dasit) ve bunun kimyasal ayrışmasıyla oluşmuş kalın rezidüel örtü ile yamaç molozu üzerindedir. İl arazisinin yaklaşık %30'u dağlık, %60'ı güneye doğru %25–30 eğimle yükselen alanlar, yalnızca %10'u düzdür (Trabzon İli 2022 Çevre Durum Raporu). Yapılaşmanın sıkıştığı bu %10, kıyı dolguları ile Değirmendere ve benzeri dere ağızlarının alüvyonudur.

Doğu Karadeniz kıyı akiferlerinde ölçülmüş değerler tabloyu netleştirir: alüvyon kalınlığı 60 m'ye kadar çıkar, statik su seviyesi 0,3–1,0 m, ortalama yıllık yağış 1.300 mm (Gültekin & Hatipoğlu Temizel, Türkiye Jeoloji Bülteni, 2020). Yani kıyı bandındaki bir bodrum kazısında belirleyici olan taşıma gücünden çok su kesme ve kazı stabilitesidir.

İl geneli için yayımlanmış tipik SPT-N aralığı bulunamadı; parsel bazlı zemin etüdü zorunludur. Bu sayfadaki değerlendirme genel bağlamdır, tasarım verisi değildir.

Hâkim risk: heyelan

Türkiye'de 1950–2008 arasındaki 13.494 heyelan olayının il sıralamasında Trabzon 1.123 olayla birincidir; etkilenen yapı sayısında da 4.106 ile ilk sıradadır (AFAD, Türkiye'nin Heyelan Tarihçesi). İmar planlarında kayma ve kaya düşmesine eğilimli alanlar ÖA-2.3, taşkın alanları ÖA-3 olarak ayrılır; bu statü projeye şev, istinat ve drenaj tedbiri zorunluluğu getirir.

Doğu Karadeniz için sıvılaşma odaklı il ölçekli yayınlanmış çalışma bulunamadı. Bölgede sıvılaşma tali risktir; ancak dar kıyı alüvyon şeridinde su seviyesi 0,3–1,0 m ile gevşek kum-silt birlikteliği görülen parsellerde proje bazında yine de irdelenmelidir (doğrulanacak).

Uygun yöntem

Kıyı ve dere ağzı alüvyonunda çok katlı yapı: kalın alüvyonu geçip volkanik tabana soketlenen fore kazık; su seviyesi yüzeye yakınsa kuyu göçmesi riskini düşüren CFA kazık. Derin bodrum kazısında fore kazık iksa + ön germeli ankraj, su kesme için jet grout ile kesişen kolon perdesi veya taban tıkacı anlamlıdır.

Yamaç parsellerinde mini kazık + pasif ankraj, kaya-toprak arayüzünde shotcrete + zemin çivisi kullanılır. Yağış rejimi 1.300 mm olan bir bölgede drenaj, ankraj kadar belirleyicidir; barbakan ve yatay dren olmadan yapılan yüzey kaplaması riski artırır. DSM ise yalnızca blok içeriği düşük, homojen killi-siltli kesitlerde verimlidir.

• Kıyı/dere ağzı, çok katlı: fore kazık veya CFA kazık
• Derin bodrum + yüksek su: ankrajlı fore kazık iksa + jet grout su kesme
• Yamaç parseli: mini kazık + ankraj, shotcrete + zemin çivisi
• Bloklu yamaç molozu: DSM uygun değil

Pazar bağlamı

TOKİ 500 bin konut programında Trabzon'a 3.834 konut ayrılmıştır: Merkez/Ortahisar 2.000, Akçaabat 500, Yomra 300 ve diğer ilçeler. Ortahisar Çömlekçi'de liman aksında kentsel dönüşüm kapsamında 106 konut + 20 dükkân projesi yürütülmüştür. Yüksek katlı yapı, dar kıyı bandı ve kentsel dönüşümün birleşmesi Trabzon'u Doğu Karadeniz'de derin temel talebi en yüksek il yapar.