TBDY-2018 ve Zemin İyileştirme: Zemin Sınıfları, Sıvılaşma ve İyileştirilmiş Zemin

Yerel zemin sınıfları ZA–ZF

TBDY-2018 Bölüm 16, zemin profilini üst 30 m için ortalama kayma dalgası hızı (VS)30, SPT darbe sayısı (N60)30 ve drenajsız kayma dayanımı (cu)30 gibi parametrelerle altı sınıfa ayırır: ZA (sağlam kaya), ZB (az ayrışmış kaya), ZC (çok sıkı kum/çakıl veya sert kil), ZD (orta sıkı–sıkı kum/çakıl veya çok katı kil), ZE (gevşek kum, yumuşak–katı kil; belirli kalınlıkta yumuşak kil içeren profiller) ve ZF (sahaya özel araştırma ve değerlendirme gerektiren zeminler).

Samsun kıyı düzlüğü, Çarşamba ve Bafra ovaları gibi genç alüvyon sahalarda zemin sınıfı çoğunlukla ZD veya ZE çıkar; sıvılaşabilir tabaka, yüksek plastisiteli veya kalın yumuşak kil bulunan profiller ZF kapsamına girer (doğrulanacak). Sınıf, yalnızca parsel sondajı ve deneyleriyle belirlenir; il ölçeğindeki haritalar parselin sınıfını vermez.

Sıvılaşma değerlendirmesi ne zaman gerekir?

Yönetmelik, yeraltı su seviyesinin altında gevşek–orta sıkı kum, siltli kum ve düşük plastisiteli silt tabakaları içeren sahalarda sıvılaşma potansiyelinin değerlendirilmesini ister; değerlendirme, deprem yer hareketi düzeyine bağlı olarak zemin etüt raporunda yapılır (Bölüm 16.6, doğrulanacak). Sıvılaşma güvenlik sayısının yetersiz bulunduğu tabakalar için temel tasarımı bu tabakaların dayanım kaybını ve oturmasını dikkate almak zorundadır.

Uygulamada bu, zemin raporunun sondaj logları, SPT/CPT verisi, dane dağılımı ve su seviyesiyle birlikte tabaka bazında güvenlik sayısı vermesi demektir. Rapor yalnızca "sıvılaşma riski vardır" diyorsa tabaka derinliği ve kalınlığı için ek değerlendirme gerekir; bkz. Sıvılaşma Riski Olan Zeminlerde Çözümler.

ZF: sahaya özel analiz

ZF sınıfı zeminlerde (sıvılaşabilir, çökebilir veya hassas killer, yüksek organik içerikli zeminler, çok yüksek plastisiteli killer, kalın yumuşak kil tabakaları) yönetmelik standart tasarım spektrumu yerine sahaya özel zemin davranış analizi ister (Bölüm 16.5, doğrulanacak). Bu analiz, zemin profilinin dinamik özellikleriyle yapılan tek boyutlu davranış analizi ve buna dayalı tasarım spektrumunu içerir; geoteknik ve deprem mühendisliği uzmanlığı gerektirir ve DA Global İnşaat'ın kapsamı dışındadır — biz projecinin verdiği iyileştirme hedefini uygularız.

İyileştirilmiş zeminin sınıflandırılması

Zemin iyileştirmesi (jet grout, DSM, taş kolon vb.) sonrası zemin sınıfının nasıl ele alınacağı yönetmelikte ayrıntılı bir prosedürle tanımlanmamıştır; uygulamada iyileştirilmiş zemin sınıfı ve tasarım spektrumu, iyileştirme sonrası ölçülen parametreler (SPT/CPT, kayma dalgası hızı) veya eşdeğer zemin yaklaşımıyla geoteknik projeci tarafından belirlenir (doğrulanacak). Bu nedenle iyileştirmenin "işe yaradığı" yalnızca kolon karotuyla değil, projede tanımlı iyileştirme sonrası saha deneyleriyle de gösterilir.

Kazıklı temellerde ise sıvılaşabilir tabaka "yok sayılır": kazık tasarımı tabakanın dayanım kaybını, negatif çevre sürtünmesini ve yanal yayılma etkisini dikkate alır; bu hesaplar Bölüm 16 kazıklı temel hükümleri kapsamındadır (doğrulanacak).

• Jet grout / DSM sonrası: kolon karotu (dayanım) + gerekirse iyileştirme sonrası sondaj/SPT veya CPT (dış laboratuvar)
• Kazık: sıvılaşma sonrası negatif sürtünme ve yanal destek kaybı hesabı; süreklilik (PIT) ve statik yükleme ile doğrulama
• Her iki durumda hedef ve kabul ölçütü zemin projesinde yazılı olmalıdır

Uygulayıcı için özet

• Zemin sınıfını ve sıvılaşma güvenlik sayısını raporda arayın; yoksa projeciden isteyin
• ZE/ZF ve sıvılaşma varsa iyileştirme veya kazık seçeneği projeci ile karşılaştırılır: Zemin İyileştirme ve Derin Temel Yöntem Seçimi
• İyileştirme hedefi (dayanım, sıkılık, alan oranı) ve doğrulama yöntemi projede tanımlanır; deneme kolonu ile başlanır
• Bu sayfa yorum içerir; yönetmelik metni ve geoteknik projeci esastır