Yumuşak zemin, düşük kayma dayanımlı ve yüksek sıkışabilirlikli kil, silt veya organik tabakalardan oluşan zemin profilidir. Bu zeminlerde yüzeysel temel oturma sınırlarını aşabilir; çözüm, yüklerin taşıyıcı katmana kazıkla aktarılması ya da tabakanın DSM veya jet grout ile yerinde iyileştirilmesidir.
Kazık mı iyileştirme mi?
Taşıyıcı katman ulaşılabilir derinlikteyse ve yükler yüksekse kazık; yumuşak tabaka kalın ve yükler orta düzeydeyse yerinde iyileştirme (jet grout, DSM) daha ekonomik olabilir. Karşılaştırma için zemin rehberindeki yöntem seçimi tablosuna bakınız: Zemin İyileştirme ve Derin Temel Yöntem Seçimi.
Tablo, altı yöntemi uygun zemin tipi, tipik derinlik, süre, maliyet sırası, gürültü/titreşim, komşu yapı etkisi ve yeraltı suyu ölçütleriyle karşılaştırır; kesin karar zemin raporu ve geoteknik projeciyle verilir.
DSM: yumuşak kil ve siltte ilk seçenek
Derin zemin karıştırma (DSM), yumuşak kil, silt ve organik tabakalarda karıştırıcı uçla zemini yerinde çimentoyla karıştırır; düşük titreşim, az atık ve laboratuvar karışım tasarımıyla kontrol edilebilir dayanım sağlar. Samsun 19 Mayıs Yeşilova ve Hatay Antakya 6. Etap projelerinde blok altı iyileştirme DSM ile yapılmıştır.
- Uygun: yumuşak kil, silt, organik zemin; 20 m'ye kadar (doğrulanacak)
- Uygun değil: sıkı çakıl, bloklu dolgu, kaya
- Doğrulama: ıslak numune (7/28 gün) ve karot basınç dayanımı
Jet grout: karışık profil ve sınırlı erişim
Jet grout, yüksek basınçlı süspansiyonla zemini parçalayıp karıştırarak kolon oluşturur; kum-silt-kil ara tabakalı profillerde, mevcut yapı altında ve dar alanda DSM'ye göre daha esnektir. Aksaray Ereğlikapı ve Kayseri Erkilet projelerinde yumuşak ara tabakalı zeminlerde jet grout uygulanmıştır.
- Uygun: kum, silt, yumuşak kil, dolgu; 20–25 m'ye kadar (doğrulanacak)
- Dikkat: atık süspansiyon yönetimi ve deneme kolonu ile çap doğrulaması
- Doğrulama: deneme kolonu, kolon karotu ve parametre kayıtları
Kazık seçenekleri: fore ve CFA
Taşıyıcı katman ulaşılabilir derinlikteyse ve blok yükleri yüksekse fore kazık (Ø65–120 cm, muhafaza/süspansiyon destekli) ya da uygun kohezyonlu zeminde daha hızlı ilerleyen CFA kazık tercih edilir. Hatay ve Malatya toplu konut projelerinde derin alüvyonda fore kazıklı temel uygulanmıştır.
Değerlendirme adımları
- Zemin raporundaki sondaj profilleri, SPT/CPT ve laboratuvar sonuçları (kıvam, sıkışabilirlik)
- Yapı tipi, kat adedi ve temel yükleri; izin verilen toplam ve farklı oturma
- Taşıyıcı katman kotu ve yeraltı su seviyesinin mevsimsel değişimi
- Komşu yapılar ve titreşim/gürültü sınırları
- İş programı, mobilizasyon ve atık yönetimi imkânı
Ön görüş
Zemin raporunuzu ve yapı bilgilerinizi gönderdiğinizde 48 saat içinde yöntem ve kapsam hakkında ön görüş iletiyoruz; birim fiyat çap, derinlik ve zemin koşullarına göre ayrıca teklif edilir. Kamu işlerinde ÇŞİDB birim fiyatları referans alınır.
Bölgesel bağlam
Yumuşak ve gevşek zemin sorunu Karadeniz'de iki farklı biçimde görülür. Kıyı bandında dere ağzı ve delta alüvyonu; Ordu'da yayımlanmış bir vaka çalışmasında 0–20 m arası orta katı–sert kil ve tabanda kum–çakıl profili, hesaplanan oturmanın 17–25 cm'ye ulaşmasıyla sonuçlanmış, çözüm jet grout kolonlarıyla kurulmuştur. İç havzalarda ise Yeşilırmak ve Kelkit alüvyonunun kil-silt-kum ardalanması konsolidasyon oturmasını öne çıkarır.
Doğu Karadeniz yamaçlarında tablo değişir: ayrışmış volkanik örtü ve yamaç molozu, bloklu ve heterojen olduğu için geniş alanlı karıştırma yöntemlerine uygun değildir; orada çözüm kayma yüzeyini kesen kazığa doğru kayar.
- Ordu: yayımlanmış oturma değerleri ve jet grout uygulama örnekleri: Ordu bölge sayfası
- Trabzon ve Rize: ayrışmış örtü ve yamaç molozu: Trabzon bölge sayfası
- Yaklaşım: Heyelan Bölgesinde Temel: Kayma Yüzeyini Kesen Kazık