Rize

Zemin bağlamı

Havza ölçeğinde tanımlı birimler Çatak (bazalt, andezit), Kızılkaya (riyodasit, dasit), Çağlayan ve Kabaköy formasyonları ile Kaçkar Granitoyidi'dir; bölge kimyasal bozunmanın izlendiği kuşakta olduğundan rezidüel toprak kalınlığı artar (ÇEM Genel Müdürlüğü, Taşlıdere Havzası raporu). Kıyıda Taşlıdere alüvyon akiferi yer alır; statik su seviyesi 0,3–1,0 m mertebesindedir (Türkiye Jeoloji Bülteni, 2020).

Arazi yapısı: il arazisinin %82,58'i sarp (323.563 ha), %98'i VI–VIII. sınıf, tarıma uygun alan yalnızca ~%2 (8.492 ha) ve arazinin yaklaşık %85'inde erozyon vardır (Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğu Karadeniz Heyelanları, 2016). Yayımlanmış il ölçekli SPT-N aralığı bulunamadı.

Hâkim risk: sığ kayma ve akma

Taşlıdere havzasında 889 heyelan kayıtlıdır; yer değiştiren malzeme 614.477 m³ (1.044.611 ton) ve havzanın %21'i yüksek duyarlılık sınıfındadır. Sığ kaymalar 10°–35° eğimli yamaçlarda gelişmiştir (ÇEM Genel Müdürlüğü).

Çayeli'nde Temmuz 2002 yağışının ardından haritalanan 149 heyelanda en duyarlı koşullar tamamen ayrışmış dasit ve piroklastikler, 0°–20° eğim, 0–200 m kot ve dereye 0–100 m uzaklıktır; mevcut heyelanların %81'i duyarlı ve üzeri sınıflara düşmüştür (Dağ & Bulut, Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 2012). Mühendislik açısından kritik sonuç şudur: Rize'de kayma yüksek dik şevlerde değil, düşük eğimli dere kenarı ayrışmış zonda — yani yerleşimin bulunduğu kuşakta — gelişir.

Uygun yöntem

Ayrışmış dasit/piroklastik yamaçta bina temeli için kayma yüzeyini kesip taze kayaya soketlenen fore kazık; sıkışık şantiyede mini kazık grubu ekonomik olarak yarışır, çünkü kayma yüzeyi genelde sığdır. Yol ve platform şevlerinde ankrajlı fore kazık perdesi + shotcrete, drenaj delikleriyle birlikte uygulanır.

Dere kenarı alüvyon parsellerinde yüksek su tablası nedeniyle CFA kazık öne çıkar. DSM, bloklu ve heterojen ayrışma kesitinde genelde uygun değildir; homojen killi rezidüel örtü doğrulanırsa değerlendirilebilir. Jet grout burada esas olarak su kesme ve mevcut temel altı takviyesi (underpinning) için anlamlıdır.

Pazar bağlamı

TOKİ 500 bin konut programında Rize'ye 2.042 konut ayrılmıştır: Merkez 940, Ardeşen 250, Çayeli 250, Pazar 200, Fındıklı 100. Konutun büyük kısmının Merkez–Çayeli–Ardeşen kıyı ekseninde olması, dar ve sulu alüvyon şeridinde derin temel ihtiyacı doğurur.